De andere maat: wanneer ervaringskennis vanzelfsprekend wordt
In Tussen de regels door zoek ik steeds opnieuw naar die ruimte waar beleid, uitvoering en leefwereld elkaar werkelijk kunnen ontmoeten. In de vorige aflevering stond de vraag centraal waar ervaringskennis begint: niet bij functies of rollen, maar bij mensen zelf. Bij de ervaringen die iedereen meebrengt – bewust of onbewust – aan elke tafel.
Deze aflevering zet daar een volgende stap naast.
Niet zozeer bij het herkennen van ervaringskennis, maar bij de vraag:
wat vraagt het om die kennis blijvend en gelijkwaardig onderdeel te maken van beleid en uitvoering?
Daarover sprak ik met Joop Wikkerink, wethouder in de gemeente Aalten, en Marjo van Vliet, ervaringsdeskundige en ambassadeur bij de gemeente Vlaardingen.
Van erkenning naar verankering
Waar Aflevering 2 liet zien dat ervaringskennis overal aanwezig is — in medewerkers, inwoners, klachten, verhalen en ontmoetingen — gaat dit gesprek over wat er gebeurt als die kennis nog geen vaste plek heeft.
Marjo beschrijft hoe ervaringsdeskundigen vaak welkom zijn, maar tegelijk afhankelijk blijven van individuele openheid. De ruimte die ontstaat, is dan waardevol maar kwetsbaar. Wat vandaag mogelijk is, kan morgen weer verdwijnen.
Dat maakt duidelijk dat erkenning alleen niet genoeg is.
Wat nodig is, is verankering: ervaringskennis als normaal vertrekpunt, niet als aanvullende stem.
Ervaringskennis aan de voorkant
Joop benoemt iets wat naadloos aansluit bij het gesprek uit Aflevering 2 over leidinggeven en verantwoordelijkheid: ervaringskennis moet niet pas worden ingezet wanneer beleid al af is. Dan blijft zij toetsend en reparerend.
De echte beweging ontstaat wanneer ervaringskennis aan de voorkant wordt meegenomen. Wanneer de vraag niet is: werkt dit?
Maar: wat betekent dit in het leven van mensen?
Dat vraagt dezelfde houding die in Aflevering 2 zo scherp werd benoemd: vertragen, luisteren, en durven erkennen dat beleid niet alleen technisch is, maar relationeel.
Waakzaamheid voor verstarring
In Aflevering 2 kwam al de vraag voorbij hoe je voorkomt dat ervaringskennis wordt gereduceerd tot één functie of één persoon. In deze aflevering krijgt die vraag extra diepte.
Marjo benoemt hoe participatievormen kunnen verstarren wanneer zij te institutioneel worden. Wanneer taal formeler wordt dan nodig. Wanneer afstand groeit tot de mensen om wie het gaat.
Dat vraagt voortdurende aandacht voor vernieuwing, doorstroming en nabijheid. Niet om structuren af te breken, maar om ze levend te houden.
Ontmoeting als werkvorm
Net als in Aflevering 2 blijkt ontmoeting de sleutel. Niet de vergadertafel, maar het gesprek. Niet het stadhuis, maar de neutrale plek. Niet de rol, maar de mens.
Wanneer mensen elkaar ontmoeten zonder vaste posities, ontstaat ruimte voor betekenis. Voor verhalen. Voor wederzijds begrip. En precies daar krijgt ervaringskennis haar kracht — niet als tegenstem, maar als gezamenlijke bron.
Solidariteit als richting, niet als tegenstelling
In beide afleveringen keert dezelfde onderstroom terug: het verlangen naar verbondenheid. In deze aflevering wordt dat benoemd als solidariteit, of — in Joops woorden — noaberschap.
Niet als tegenstelling tussen systemen en mensen, maar als richting voor de toekomst: een samenleving waarin we erkennen dat niemand buiten de gemeenschap valt, en dat ondersteuning geen gunst is, maar een gedeelde verantwoordelijkheid.
Vanuit die beweging wordt ervaringskennis geen uitzondering, maar vanzelfsprekend.
De andere maat, in samenhang
Waar Aflevering 2 liet zien dat ervaringskennis overal aanwezig is, laat Aflevering 3 zien wat er nodig is om die kennis blijvend serieus te nemen.
Samen laten deze gesprekken zien dat gelijkwaardigheid geen functie is, maar een praktijk. Geen beleidsregel, maar een houding. Geen eindpunt, maar een voortdurend gesprek.
Misschien is dat wel de andere maat:
blijven vragen, blijven luisteren, blijven verbinden —
zodat beleid niet alleen klopt op papier, maar ook in het leven van mensen.
Videocast – https://youtu.be/SBsBo9LDYrA?si=qafWEJ1QfGf8ZE9o
Spotify – https://open.spotify.com/episode/50EIFJOWYaciViOa70tp75?si=sjKQ1UIYQpq3Ouu9EPKBLg
Quinta Ansem, Voorzitter EAPN Nederland
Van zien naar samen doen: ervaringskennis als fundament
Met de eerste afleveringen van Tussen de regels door ontvouwt zich geen reeks losse gesprekken, maar een doorlopende zoektocht. Een beweging waarin telkens dezelfde vraag terugkeert, vanuit een ander perspectief:
hoe zorgen we dat ervaringskennis niet incidenteel wordt gehoord, maar structureel wordt meegenomen — als volwaardige bron van kennis?
Aflevering 1 – Zien wat anders onzichtbaar blijft
In de eerste aflevering werd de basis gelegd. Samen met Carin Bal en Lineke Smit werd duidelijk dat beleid altijd mensenwerk is. Dat systemen zonder ervaringskennis blind blijven voor wat zij zelf veroorzaken: schaamte, stress, uitsluiting, maar ook veerkracht en hoop.
Ervaringskennis werd zichtbaar als iets wat raakt aan emoties, aan dagelijkse realiteit, aan datgene wat niet in spreadsheets past. Niet als vervanging van professionele kennis, maar als noodzakelijke aanvulling om beleid te laten landen in echte levens.
Aflevering 2 – Erkennen dat ervaringskennis overal is
In de tweede aflevering verschoof het perspectief. Het ging niet langer alleen over wie ervaringsdeskundige is, maar over het besef dat iedereen ervaringen meebrengt. Dat ook professionals, leidinggevenden en beleidsmakers handelen vanuit hun eigen geschiedenis en overtuigingen.
Het gesprek liet zien dat de kern niet zit in het toevoegen van “de ervaringsdeskundige” als functie, maar in het openstellen van werkprocessen voor meerdere perspectieven. En in de rol van leidinggevenden die ruimte durven maken, vertragen, en met beide voeten in de praktijk blijven staan.
Aflevering 3 – Van erkenning naar verankering
In de derde aflevering werd de vraag scherper: wat is er nodig om die erkenning niet afhankelijk te laten zijn van toevallige openheid?
Samen met Joop Wikkerink en Marjo van Vliet kwam het spanningsveld in beeld tussen participatie en institutionalisering. Hoe houd je ervaringskennis levend, nabij en betekenisvol, zonder haar te laten verstarren in structuren?
Het gesprek liet zien dat ontmoeting, creativiteit en gelijkwaardigheid geen zachte waarden zijn, maar voorwaarden voor beleid dat werkt. En dat solidariteit — of noaberschap — geen tegenstelling is tot professionaliteit, maar een richting voor de toekomst.
De logische volgende stap – Niet óver, niet onder, maar mét ons
Na deze drie gesprekken dringt zich een volgende vraag op:
hoe organiseer je dit alles zó, dat het geen afstreepvinkje wordt?
In Aflevering 4 verplaatst het gesprek zich naar het niveau van ketens en samenwerking. Daar waar beleid wordt gemaakt in netwerken van organisaties, belangen, verantwoordelijkheden en procedures.
Ik ga in gesprek met Nikki Scholten, strategisch adviseur ketenversterking bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en met Sonja Leemkuil, die al decennialang ervaringskennis verbindt aan beleid — lokaal, nationaal en Europees — via onder andere European Anti Poverty Network Nederland.
Centraal staat de vraag hoe je samenwerking zo inricht dat mensen waar het over gaat niet pas aan het einde aanschuiven, maar vanaf het begin meedoen. Niet ter legitimering van bestaand beleid, maar als mede-ontwerpers.
Een beweging, geen methode
Wat deze reeks laat zien, is dat ervaringskennis geen methode is die je kunt afvinken. Het is een houding, een praktijk, een voortdurende oefening in luisteren, delen en samen dragen.
Van zien (Aflevering 1),
naar erkennen (Aflevering 2),
naar verankeren (Aflevering 3),
naar samen inrichten (Aflevering 4).
Niet óver mensen.
Niet onder mensen.
Maar mét ons.
En misschien is dat wel de kern van menselijk beleid: dat we ophouden met doen alsof kennis hiërarchisch is en beginnen met erkennen dat wijsheid ontstaat in het gesprek daartussenin.
Benieuwd wat Aflevering 5 en 6 gaan brengen?
De zoektocht naar evenwaardige ruimte voor ervaringskennis gaat verder, langs nieuwe stemmen, perspectieven en vragen die blijven schuren én openen.
👉 Schrijf je in op ons YouTube-kanaal [@EAPNNederland]
of volg ons via Spotify:
https://open.spotify.com/show/6sEmrD5Sk34draQzd1LHlJ?si=79586c59af9e451d
Zo mis je geen enkele aflevering van Tussen de regels door.