Als ervaringsdeskundigheid een verdienmodel wordt
Ik kan me nog herinneren dat de eerste organisaties van mensen in armoede, psychische kwetsbaarheid of uitsluiting ontstonden.
Ze ontstonden omdat mensen elkaar vonden. Van keukentafel naar zolderkamer en, heel langzaam, naar een eerste kantoorlocatie van waaruit het Van-, Voor- en Door-werk kon worden gedaan.
Zij deelden ervaringen die nergens werden gehoord. Zij ondersteunden anderen bij hun zoektocht naar hulp, hielpen met het schrijven van bezwaarschriften, maakten mensen wegwijs in hun rechten, ondersteunden bij het aanpakken van schulden en hielpen mensen stap voor stap hun leven weer op de rails te krijgen.
Al doende ontdekten zij dat in die ervaringen kennis leefde die professionals en beleidsmakers niet hadden. Zo ontstonden onder andere de uitkeringsgerechtigdenbeweging, de ggz-beweging en de beweging van mensen met een beperking.
Ik schrijf nu vanuit die eerste beweging.
Die organisaties hebben jarenlang gevochten voor erkenning. Ze organiseerden bijeenkomsten, ontwikkelden trainingen, schreven handreikingen en beleidsnotities, onderzochten misstanden en spraken met gemeenten en ministeries. Vaak met nauwelijks geld, gedragen door vrijwilligers en mensen die zelf midden in de problematiek stonden.
Langzaam kwam de erkenning.
En precies daar, bij de toenemende erkenning, gebeurde iets bijzonders.
Niet de zelforganisaties groeiden door.
De instituties stapten in.
- Hogescholen ontwikkelden opleidingen.
- Kennisinstituten gingen trainingen aanbieden.
- Onderzoeksbureaus ontwikkelden methodieken.
- Advies- en implementatiebureaus boden trajecten aan.
- Gemeenten kochten daar vervolgens hun kennis in.
En de organisaties die deze beweging ooit op gang brachten?
Die bleven achter. Ze werden wegbezuinigd, drooggelegd en langzaam uitgehold.
Ik merk dat ook bij onze eigen organisatie.
Wanneer EAPN Nederland een webinar of training organiseert, kost het moeite om deelnemers te krijgen.
Niet omdat de inhoud minder is. Integendeel. Ik ben ervan overtuigd dat wij juist veel te bieden hebben, omdat ons aanbod voortkomt uit ervaringskennis die jarenlang in de praktijk is ontwikkeld.
Volgens mij komt dat omdat wij niet automatisch de status hebben die een grote kennisorganisatie wel heeft.
Die status is blijkbaar minstens zo belangrijk geworden als de kennis zelf.
En zo komen we in een bizarre concurrentiepositie terecht.
Dat is wrang.
Want veel van de kennis die tegenwoordig wordt onderwezen, onderzocht of geïmplementeerd is juist ontwikkeld door mensen en organisaties die jarenlang in de marge hebben gewerkt.
Dit is de kern van deze ontwikkeling:
Een beweging heeft jarenlang moeten strijden om kennis erkend te krijgen, maar toen die kennis economische en institutionele waarde kreeg, groeiden vooral anderen.
Begrijp me goed.
Ik verwijt grote organisaties niet dat zij zich met ervaringskennis bezighouden.
Integendeel.
Ik zou alleen wensen dat zij hun positie ook zouden gebruiken om de beweging waaruit deze kennis is ontstaan sterker te maken.
Dat zij niet alleen ervaringsdeskundigen aannemen.
Maar ook samenwerken met de organisaties die deze kennis hebben ontwikkeld.
Dat zij hun podium delen.
Hun netwerk openen.
Hun geloofwaardigheid inzetten om ook grassrootsorganisaties zichtbaar te maken.
Dat zou pas echte samenwerking zijn.
Volgens mij moeten we ophouden een systeem in stand te houden waarin we met elkaar moeten concurreren rond de vraag:
Wie geeft de beste cursus?
We zouden veel vaker onszelf moeten vragen:
Wie profiteert van de emancipatie van ervaringskennis?
Zijn dat ook de mensen om wier kennis het gaat?
En profiteren ook de organisaties die deze kennis hebben gevonden, ontwikkeld, gebundeld en zichtbaar gemaakt?
Daarmee raken we aan een vraag die ik ook in andere blogs heb verkend. In “Ervaringskennis ontstaat in relatie(s)“ beschrijf ik hoe ervaringskennis niet ontstaat door een individuele ervaring alleen, maar zich ontwikkelt in de ontmoeting tussen mensen. En in “Beleidsuitvoerend of beleidskritisch?“ stel ik de vraag welke rol ervaringsdeskundigen eigenlijk innemen wanneer zij steeds vaker onderdeel worden van bestaande instituties.
Het is tijd om ook de volgende vraag hardop te stellen:
Wie blijft er achter wanneer ervaringsdeskundigheid een markt wordt?
Quinta Ansem, voorzitter.
Bijlage:
Het huidige landschap van ervaringsdeskundigheid
Onderstaande tabel is nadrukkelijk geen volledig overzicht. Tijdens het schrijven van dit artikel bleek al snel dat het aanbod rondom ervaringsdeskundigheid en ervaringskennis inmiddels zeer omvangrijk is. Alleen al in Nederland zijn tientallen organisaties actief met opleidingen, cursussen, webinars, implementatietrajecten, kennisproducten en advies.
Het doel is niet organisaties te beoordelen, maar zichtbaar te maken hoe breed dit werkveld inmiddels is geworden en welke soorten organisaties daarin actief zijn en vanuit welke achtergrond zij zijn ontstaan.
| Organisatie | Type organisatie | Ontstaan vanuit | Soort aanbod | Website |
| EAPN Nederland | Grassroots- en netwerkorganisatie | Mensen die armoede en sociale uitsluiting ervaren | Ervaringskennis, trainingen, webinars, beleidsbeïnvloeding | https://www.eapnned.nl |
| Sterk uit Armoede | Geprofessionaliseerde grassrootsorganisatie | Mensen met ervaring met generatiearmoede en sociale uitsluiting | Opleiding, inzet van ervaringsdeskundigen, implementatie en advies | https://www.sterkuitarmoede.nl |
| LFB | Belangen- en emancipatieorganisatie | Mensen met een verstandelijke beperking | Opleidingen, trainingen, workshops en belangenbehartiging | https://lfb.nu |
| ExpEx | Jongeren- en ervaringsdeskundigenorganisatie | Jongeren met ervaring in jeugdhulp en jeugd-ggz | Basistrainingen, workshops, voorlichting en advies | https://www.expex.nl |
| TEAM ED | Ervaringsdeskundige organisatie | Mensen met ontwrichtende levenservaringen en herstelervaring | Training, coaching, detachering en advies | https://www.teamed.nl |
| Vereniging van Ervaringsdeskundigen | Beroepsvereniging | Ervaringsdeskundigen en beroepsontwikkeling | Accreditatie, beroepsontwikkeling, scholing en opleidingsoverzichten | https://vved.org |
| Ervaringskennisplein | Landelijk kennisplatform | Samenwerking tussen kennis-, onderzoeks- en praktijkorganisaties | Kennisbank, onderzoeken, instrumenten en opleidingsoverzichten | https://ervaringskennisplein.nl |
| MIND-atlas | Koepel- en informatieplatform | Cliënten-, familie-, naasten- en herstelorganisaties | Overzicht van organisaties, lotgenotencontact en ondersteuningsaanbod | https://wijzijnmind.nl/mind-atlas |
| Movisie | Landelijk kennisinstituut | Professionele kennisontwikkeling in het sociaal domein | Handreikingen, trainingen, webinars, advies en implementatieondersteuning | https://www.movisie.nl |
| Nederlands Jeugdinstituut | Landelijk kennisinstituut | Professionele kennisontwikkeling rond jeugd en opvoeding | Kennis, instrumenten en ondersteuning voor beleid en praktijk | https://www.nji.nl |
| Kenniscentrum Phrenos | Landelijk kenniscentrum | Professionele ggz, herstel en participatie | Onderzoek, kennisproducten en implementatieondersteuning | https://kenniscentrumphrenos.nl |
| Verwey-Jonker Instituut | Onderzoeksinstituut | Sociaalwetenschappelijk onderzoek | Onderzoek, publicaties, evaluaties en advies | https://www.verwey-jonker.nl |
| Windesheim | Hogeschool | Regulier hoger beroepsonderwijs | Minor, post-hbo, masteronderwijs en professionalisering | https://www.windesheim.nl |
| Hanze | Hogeschool | Regulier hoger beroepsonderwijs | Associate degree Ervaringsdeskundigheid in Zorg en Welzijn | https://www.hanze.nl |
| HAN | Hogeschool | Regulier hoger beroepsonderwijs | Associate degree Ervaringsdeskundigheid in Zorg en Welzijn | https://www.han.nl |
| Hogeschool van Amsterdam | Hogeschool | Regulier hoger beroepsonderwijs | Associate degree Ervaringsdeskundigheid in Zorg en Welzijn | https://www.hva.nl |
| Fontys | Hogeschool | Regulier hoger beroepsonderwijs | Associate degree Ervaringsdeskundigheid in Zorg en Welzijn | https://www.fontys.nl |
| Saxion | Hogeschool | Regulier hoger beroepsonderwijs | Associate degree Ervaringsdeskundigheid in Zorg en Welzijn | https://www.saxion.nl |
| Tilburg University – AWVB | Universiteit en academische werkplaats | Wetenschappelijk onderzoek naar leven met een verstandelijke beperking | Training en samenwerking met ervaringsdeskundigen in onderzoek | https://www.awvb.nl |
| Deltion College | Mbo-instelling | Regulier middelbaar beroepsonderwijs | Keuzedelen en mbo-certificaten ervaringsdeskundigheid | https://www.deltion.nl |
| Summa College | Mbo-instelling | Regulier middelbaar beroepsonderwijs | Opleidingstrajecten en keuzedelen ervaringsdeskundigheid | https://www.summacollege.nl |
| Zadkine | Mbo-instelling | Regulier middelbaar beroepsonderwijs | Sociaal werk en maatschappelijke zorg voor ervaringsdeskundigen | https://www.zadkine.nl |
| Graafschap College | Mbo-instelling | Regulier middelbaar beroepsonderwijs | Opleiding en scholing rond ervaringsdeskundigheid | https://www.graafschapcollege.nl |
| ROC van Twente | Mbo-instelling | Regulier middelbaar beroepsonderwijs | Mbo-certificaat ervaringsdeskundigheid | https://www.rocvantwente.nl |
| Herstelacademie Haarlem en Meer | Herstelacademie en zelfregieorganisatie | Herstelondersteuning en inzet van eigen ervaringen | Herstelcursussen en leerlijn ervaringsdeskundigheid | https://herstelacademie.org |
| Herstelacademie GGZ Noord-Holland-Noord | Herstelacademie binnen een ggz-organisatie | Professionele geestelijke gezondheidszorg | Herstelcursussen, voorlichting en ervaringsdeskundigheid | https://herstelacademie.ggz-nhn.nl |
| Reinier van Arkel – Herstelpunt | Herstelvoorziening binnen een ggz-organisatie | Professionele geestelijke gezondheidszorg | Herstelgroepen, cursussen en inzet van ervaringsdeskundigheid | https://www.reiniervanarkel.nl |
| RIBW Brabant | Zorg- en begeleidingsorganisatie | Beschermd wonen en maatschappelijke ondersteuning | Training, implementatie en organisatieontwikkeling | https://www.ribwbrabant.nl |
| Markieza | Opleidings- en expertisecentrum | Herstel- en ervaringsdeskundigenbeweging | Opleidingen, teamcoaching, implementatie en organisatieadvies | https://www.markieza.org |
| Howie the Harp | Gespecialiseerde opleidingsorganisatie | Peer support en herstelbeweging | Opleidingen tot ervaringsdeskundige en scholing voor leidinggevenden | https://www.howietheharp.nl |
| PAO Psychologie | Professionele opleidingsorganisatie | Postacademisch onderwijs voor professionals | Leergangen en opleidingen rond professionele inzet van ervaringskennis | https://www.pao.nl |
| INVOLV | Advies- en trainingsorganisatie | Patiëntenparticipatie en cliëntperspectief | Online modules, trainingen en advies | https://www.involv.nl |
| Inclusief Bewegen | Advies- en trainingsorganisatie | Inclusie, participatie en beleidsontwikkeling | Training voor samenwerking tussen ervaringsdeskundigen en beleidsmakers | https://inclusiefbewegen.nl |
| Centrum Chronisch Ziek en Werk | Gespecialiseerde opleidings- en adviesorganisatie | Arbeidsparticipatie van mensen met een chronische aandoening | Opleiding tot ervaringsdeskundig professional en coach | https://centrumchronischziekenwerk.nl |
| Stichting Kiem | Patiënten- en ervaringsorganisatie | Mensen met ervaring met eetstoornissen en hun naasten | Training ervaringsdeskundigheid, voorlichting en ondersteuning | https://stichtingkiem.nl |
| Academie voor Herstel en Ervaringsdeskundigheid | Herstel- en expertisecentrum | Mensen met ervaringen met kindermishandeling en herstel | Herstelactiviteiten, scholing en deskundigheidsbevordering | https://www.herstel-ervaringsdeskundigheid.nl |
| Basisberaad Rotterdam | Cliënten- en herstelorganisatie | Cliëntenbeweging en belangenbehartiging in de ggz | Cursussen, herstelondersteuning en ontwikkeling van ervaringsdeskundigheid | https://www.zorgbelanginclusief.nl/basisberaad |
| Niets Over Ons Zonder Ons | Informatie- en inclusieplatform | Emancipatie en participatie van mensen met een beperking | Informatie en overzicht van opleidingen en initiatieven | https://nietsoveronszonderons.nl |
Wat deze tabel zichtbaar maakt
Ervaringsdeskundigheid is ontstaan binnen zelforganisaties, cliëntenbewegingen, herstelbewegingen en gemeenschappen van mensen die hun ervaringen met elkaar deelden en daar betekenis en kennis aan verbonden. Een deel van deze organisaties bestaat nog steeds. Andere zijn in de loop der jaren geprofessionaliseerd en bieden inmiddels zelf opleidingen, trainingen, detachering, onderzoek of organisatieadvies aan.
Tegelijkertijd is een steeds groter deel van het aanbod ondergebracht bij reguliere onderwijsinstellingen, kennisinstituten, onderzoeksorganisaties, zorgaanbieders en gespecialiseerde advies- en opleidingsorganisaties.
Dat is op zichzelf geen probleem en ook geen waardeoordeel. Het laat zien dat ervaringsdeskundigheid inmiddels institutionele, professionele en economische waarde heeft gekregen. Het roept wel de vraag op wie van die ontwikkeling profiteert en welke positie er overblijft voor de organisaties en bewegingen die jarenlang hebben gestreden voor erkenning van ervaringskennis.
Voor wie zich verder wil verdiepen is een afzonderlijk document beschikbaar met een uitgebreider overzicht van organisaties, opleidingen, trainingen, webinars en kennisbronnen, inclusief directe links naar de betreffende websites.