Ervaringkennisvinding en Overheidsparticipatie

De afgelopen jaren duikt het begrip overheidsparticipatie steeds vaker op. Meestal wordt daarmee bedoeld dat de overheid meer aansluit bij initiatieven van inwoners. Niet de overheid staat centraal, maar de samenleving. Dat klinkt logisch. Toch bekruipt mij het gevoel dat we daarmee nog niet bij de kern zijn.

Want waar participeert de overheid eigenlijk in?

In bewonersinitiatieven? In wijkprojecten? In vrijwilligerswerk? In burgerkracht?

Vanuit het perspectief van onze visie op ervaringskennis zou ik het anders willen verwoorden.

Overheidsparticipatie gaat in de eerste plaats over deelnemen aan maatschappelijke initiatieven, maar volgens mij nog veel meer over deelnemen aan processen van kennisvorming!

Want we weten inmiddels dat de belangrijkste kennis voor goed beleid zich niet in systemen bevindt, maar bij de mensen die dagelijks leven met de gevolgen van dat beleid. 

Iedereen weet iets wat een ander nog niet weet Niet goed

Binnen EAPN Nederland gebruiken we regelmatig de uitspraak: iedereen weet iets wat een ander nog niet weet.

Dat lijkt een eenvoudige constatering, maar zij heeft grote gevolgen voor hoe we kijken naar kennis, beleid en participatie.

Mensen doen ervaringen op. Zij maken dingen mee. Zij ontwikkelen inzichten over hoe systemen werken, waar zij helpen, waar zij tekortschieten en welke gevolgen dat heeft in het dagelijks leven.

Die kennis ontstaat niet omdat iemand een opleiding volgt. Zij ontstaat omdat iemand leeft.

• De ouder die iedere maand opnieuw moet puzzelen om financieel rond te komen.
• De inwoner die vastloopt in regels en procedures.
• De jongere die tussen zorg, onderwijs en werk probeert zijn weg te vinden.
• De mantelzorger die dagelijks ervaart hoe beleid uitpakt achter de voordeur.

Overal leeft kennis.

Niet alle kennis is zichtbaar. Niet alle kennis is georganiseerd. Niet alle kennis heeft een naam gekregen. Maar zij is er wel.

Dat inzicht sluit aan bij de blog Iedereen weet iets wat een ander nog niet weet. Mensen hebben kennis . De vraag is echter of de mensen die de systemen vertegenwoordigen voldoende in staat zijn die kennis te herkennen, op te zoeken en ervan te leren.

Ervaringskennis leeft in mensen

In discussies over ervaringsdeskundigheid ontstaat soms de indruk dat ervaringskennis pas waarde krijgt wanneer zij is ontwikkeld, gedeeld of erkend.

Maar mensen zijn drager van ervaringskennis omdat zij ervaringen hebben opgedaan.

• Of zij zich daarvan bewust zijn, maakt daarvoor niet uit.
• Of zij zichzelf ervaringsdeskundige noemen, maakt daarvoor niet uit.
• Of zij een opleiding hebben gevolgd, maakt daarvoor niet uit.
• Ervaringskennis begint niet bij erkenning.
• Zij begint bij het leven zelf.

Dat sluit aan bij de vragen die centraal staan in de blog Waar begint ervaringsdeskundigheid?.

Wanneer we ervaringsdeskundigheid uitsluitend verbinden aan functies, certificaten of opleidingen, bestaat het risico dat we de kennis over het hoofd zien die aanwezig is bij al die mensen die nooit een opleiding zullen volgen, maar wel dagelijks ervaringen opdoen waar systemen van zouden kunnen leren.

Ervaringskennis ontstaat niet uit het niets

Tegelijkertijd ontwikkelt ervaringskennis zich verder wanneer mensen ervaringen onderzoeken, delen, bevragen en verbinden aan die van anderen.

Dat betekent niet dat iedereen vervolgens dezelfde kennis krijgt.

Integendeel.

Eenzelfde gesprek kan bij verschillende mensen tot verschillende inzichten leiden.

De één ontdekt patronen.

De ander ziet een systeemfout.

Een derde herkent kansen voor verbetering.

Een vierde ervaart vooral erkenning.

Relaties maken mensen dus niet tot drager van ervaringskennis; dat waren zij al.

Relaties bieden ruimte voor verdere kennisontwikkeling.

Daarmee krijgt ook de blog Ervaringskennis ontstaat in relatie(s) een bredere betekenis. Niet omdat kennis pas ontstaat nadat zij gedeeld wordt, maar omdat relaties de plek zijn waar ervaringen betekenis krijgen, inzichten kunnen groeien en nieuwe kennis zich kan ontwikkelen.

Van participatie naar ervaringskennisvinding

Wanneer we dit serieus nemen, verandert ook de betekenis van overheidsparticipatie.

Dan wordt de opgave van de overheid niet langer het verzamelen van meningen.

Zij wordt:

Het vinden van de mensen bij wie kennis leeft en het creëren van omstandigheden waarin die kennis kan bijdragen aan beter begrip, betere besluiten en uiteindelijk betere systemen.

Dat vraagt om iets wat ik steeds vaker ben gaan zien als ervaringskennisvinding.

Ervaringskennisvinding is de verantwoordelijkheid van systemen en hun vertegenwoordigers om actief op zoek te gaan naar de kennis die besloten ligt in doorleefde ervaringen.

Niet alleen naar de kennis die al georganiseerd, zichtbaar of professioneel gemaakt is.

Juist ook naar de kennis die nog verborgen aanwezig is in het dagelijks leven van mensen.

Waar onderzoekers op zoek gaan naar kennis via observaties, gesprekken, analyses en data, gaat iemand die ervaringskennisvinding hoog in het vaandel heeft, op zoek naar mensen die iets hebben meegemaakt wat anderen niet hebben meegemaakt, en naar de kennis die zij daardoor met zich meedragen.

Om te begrijpen wat hun ervaringen hen zou kunnen leren.

Aansluiten als grondhouding

Binnen het EAPN Nederland is het woord aansluiten niet voor niets een belangrijk begrip geworden.

• Aansluiten is meer dan goed luisteren.
• Meer dan participatie mogelijkheden voor bewoners organiseren.
• Meer dus dan inwoners uitnodigen voor een bijeenkomst.
• Aansluiten betekent dat vertegenwoordigers van systemen bereid zijn om te vertrekken vanuit de ervaringen, vragen, kennis en werkelijkheden die al aanwezig zijn in de samenleving.
• Niet eerst beleid maken en daarna vragen wat mensen ervan vinden.
• Maar eerst onderzoeken welke kennis al aanwezig is.

Dat vraagt een andere houding.

• Nieuwsgierigheid in plaats van zekerheid.
• Leren in plaats van uitleggen.
• Begrijpen voordat er wordt opgelost.
• Relatie voordat er wordt gestuurd.

Voor EAPN Nederland betekent overheidsparticipatie:

De bereidheid van vertegenwoordigers van de overheid om aan te sluiten bij de mensen bij wie kennis leeft.

Wat KEUS ons heeft geleerd

Binnen KEUS hebben ervaringsdeskundigen, inwoners, beleidsmakers, uitvoerders, bestuurders en onderzoekers samen gezocht naar manieren om ervaringskennis een volwaardige plek te geven binnen de Participatiewet. Door gezamenlijk te onderzoeken hoe verschillende vormen van kennis elkaar kunnen versterken.

De werkbladen Twee visies op ervaringsdeskundigheid, De ervaringskennismix en Welke ervaringsdeskundige ben je of wil je zijn?, de KEUS-modellen, de Inzichtenwaaier en het handboek Samen de verandering zijn zijn allemaal ontstaan vanuit dezelfde vraag:

Hoe herkennen we de kennis die aanwezig is in ervaringen, en hoe kunnen we daar beter bij aansluiten?

De waarde van deze hulpmiddelen zit:

• in het gesprek dat zij mogelijk maken.
• In het zichtbaar maken van kennis die anders verborgen blijft.
• In het helpen ontwikkelen van een houding waarin mensen bereid zijn om te leren van ervaringen die anders misschien nooit gehoord zouden worden.

Een andere kijk op overheidsparticipatie

Dat is voor EAPN Nederland waar de verschuiving van overheidsparticipatie werkelijk over gaat.

van inwoners kunnen aansluiten bij de overheid.

Naar hoe de overheid kan aansluiten bij de mensen voor wie zij bestaat.

Van meer participatie organiseren.

Naar beter worden in ervaringskennisvinding.

Van hoe vinden we de juiste vertegenwoordigers.

Naar hoe leren we herkennen waar kennis leeft.

Want maatschappelijke begint bij mensen die iets meemaken.

Mensen die daardoor iets weten wat een ander nog niet weet.

En systemen die bereid zijn om daarbij aan te sluiten.

Dat brengt ons naar deze eenvoudige omschrijving van overheidsparticipatie:

Overheidsparticipatie is de bereidheid van vertegenwoordigers van systemen om actief op zoek te gaan naar de kennis die leeft in de ervaringen van mensen, daarbij aan te sluiten en deze kennis te benutten voor beter begrip, betere besluiten en betere systemen.

Bronnen

Ansem, Q. (z.d.). Iedereen weet iets wat een ander nog niet weet. EAPN Nederland.

Ansem, Q. (z.d.). Ervaringskennis ontstaat binnen relaties. EAPN Nederland.

Ansem, Q. (z.d.). Waar begint ervaringsdeskundigheid? EAPN Nederland.

Ansem, Q. (z.d.). Wil de ware ervaringsdeskundige opstaan? EAPN Nederland.

Ansem, Q. (z.d.). Een ervaringsdeskundige maakt nog geen goede Participatiewet. EAPN Nederland.

European Anti Poverty Network Nederland (EAPN NL). Diverse publicaties, blogs en reflecties over ervaringskennis, inclusie en armoede.

---

---

Noot van de auteur
Het begrip ervaringskennisvinding wordt in dit artikel gebruikt als aanduiding voor de verantwoordelijkheid van systemen en hun vertegenwoordigers om actief op zoek te gaan naar de kennis die besloten ligt in doorleefde ervaringen van mensen, daarbij aan te sluiten en omstandigheden te creëren waarin deze kennis kan bijdragen aan beter begrip, betere besluiten en betere systemen.

Quinta Ansem, Voorzitter